Misstanden tijdens transporten
Varkens worden over grote afstanden vervoerd om in landen als Spanje of Italië verder vetgemest te worden of enkel en alleen om daar geslacht te worden.
Omdat ze bij aanvang van het transport op gewicht worden gesorteerd, komen de dieren in vreemde groepen terecht. Dit zorgt voor veel stress en gevechten onderling. Omdat de zwakste dieren geen kant op kunnen, delven zij het onderspit. Tijdens de urendurende ritten hebben de dieren het zwaar. Vaak beschikken de varkens tegen de regels in niet over water of voer, worden ze bij te hoge temperaturen vervoerd en wordt er geen rust gehouden. De hitte in de zomer maakt de transporten voor varkens ondraaglijk. Varkens kunnen absoluut niet tegen warmte en dat maakt, in combinatie met gebrek aan water en verzorging, dat de dieren bezwijken.
De problemen zullen verder toenemen nu de varkenssector zich voorgenomen heeft de export van levende varkens op te voeren van 4,5 miljoen naar 9 miljoen varkens per jaar. Nederland is daarmee de grootste exporteur van Europa. Het is evident dat de controle op naleving van de transportregels zeer te wensen over laat, want ondanks allerlei affaires de laatste tijd (zie toelichting verderop in dit document), is de controle minimaal.
Dat misstanden tijdens lange afstandstransporten eerder regel dan uitzondering zijn, bleek wel toen Varkens in Nood en Stichting Dier&Recht in juli 2007 een willekeurig transport van Nederlandse biggen naar Spanje volgde. Tijdens de non stop rit kregen de dicht op elkaar gepakte biggen geen water of voer. Eenmaal op de eindbestemming bleken 13 biggen de helse reis niet te hebben overleefd. Vele andere biggen waren door de uitputtingsslag ernstig verzwakt en gewond. Een tweede transport arriveerde later op de dag toen het meer dan 37 graden celsius was. Dier&Recht zal bij de AID aangifte doen. De videobeelden worden vanaf 1 augustus om 16.30 uur beschikbaar gesteld.
Verslag transportinspectie door Varkens in Nood en Stichting Dier&Recht
19 & 20 juli 2007
972 Biggen, formaat Babe (circa 3 maanden oud), zijn door een Nederlandse transporteur naar Spanje vervoerd. Bij aankomst op een boerderij ten zuiden van Barcelona (Amposta) waren 13 biggen dood. De vrachtwagen was waarschijnlijk overbeladen. Het transport duurde naar schatting meer dan 20 uur, waarvan de laatste 13 uur gevolgd is (vanaf Langres in Frankrijk). De biggen hadden als einddoel een boerderij in Spanje om aldaar verder vetgemest te worden. De boer en zijn medewerkers leken de dode biggen normaal te vinden; de kadavers werden zonder commentaar uit de vrachtauto in een hoek gedonderd. In gesprekken met onze inspecteurs gaven de chauffeurs aan dat een aantal dode biggen per transport niet ongebruikelijk is.
De gevolgde vrachtauto had, in strijd met de voorschriften, geen goede en continue watervoorziening. De biggen kregen hierdoor gedurende de hele reis niets te drinken. De vrachtwagenchauffeurs vertelden onze inspecteurs dat het watersysteem alleen aangezet wordt als er gepauzeerd wordt. Aangezien er onderweg geen pauzes waren, was er dus ook geen drinken voor de dieren.
Enige tijd nadat de vrachtwagen de levende biggen had gelost, kwam een andere Nederlandse vrachtwagen het terrein van de boerderij oprijden. Bij dit transport waren geen dode varkens, maar ook hier werd niet voldaan aan de wettelijke voorschriften die verbieden dat varkens boven de 30 graden Celsius vervoerd worden. Op het moment van lossen werden temperaturen gemeten van 41 graden; geen wonder gezien de hoge luchttemperaturen en het feit dat de vrachtauto’s van aluminium zijn en in de brandende zon parkeren of rijden.
Bij beide transporten werd de wet dus overtreden en was sprake van ernstig leed en ongerief.
Het betreft géén incident
Zowel de Nederlandse Vereniging van Veetransporteurs als de Nederlandse Vereniging van Varkenshouders stellen dat de misstanden bij het transport naar Spanje op 19 juli incidenten zijn. Onderstaand overzicht bewijst het tegendeel. Recente misstanden tijdens veetransporten:
• Begin mei 2007 leidde een transport van V. te R. naar Italië tot alweer 190 dode biggen. Dit is begin mei door de Italiaanse autoriteiten aan de Nederlandse overheid gerapporteerd. Hierover werd door Minister Verburg in de Kamer gezwegen bij haar antwoord op vragen op 25 mei 2007 terwijl daar alle reden voor was omdat V. kennelijk een recidivist is (zie 1.) De VWA heeft inmiddels toegegeven dit rapport van de Italiaanse overheid te kennen.
• Bij een transportinspectie van koeien naar Rusland in opdracht van een Nederlandse exporteur met een Duitse vervoerder bleek dat de rusttijden niet werden aangehouden, stond geen water ter beschikking aan de dieren omdat de leidingen bevroren waren en werden de dieren in onverwarmde vrachtauto’s vervoerd bij temperaturen van circa 16 graden onder nul. Het ging op een transport, midden in de winter, vele honderden kilometers voorbij Moskou
• Net na dierendag 2006 volgden Animal's Angels een Nederlands transport met 800 biggen naar Griekenland. Bij aankomst waren er 263 biggen dood door verstikking.
• Bij een Nederlands transport naar Griekenland in 2006 van 35 hoogzwangere koeien stierven 15 koeien in de hitte van de Griekse zomer. Zie de documenten van de Griekse autoriteiten voor de Nederlandse overheid. Door een Nederlandse dierenarts is, in strijd met de voorschriften, een vervoersvergunning voor de hoogzwangere dieren afgegeven. Deze dierenarts ontving slechts een reprimande terwijl hij toch medeschuldig was aan de verschrikkelijke dood van 15 dieren. Dier&Recht onderzoekt de mogelijkheden van een strafrechtelijke of tuchtrechtelijke vervolging.
• Onze Duitse partnerorganisatie Animals' Angels volgde in 2005 een transport naar Italië: 40 dieren waren dood bij aankomst. De transporteur was V. te R.. Voor beeldmateriaal klik hier. De Italiaanse overheid heeft een zware boete opgelegd aan V. maar er zijn ernstige verdenkingen dat de boete in Nederland nooit geïncasseerd werd. Hier zijn nog Kamervragen over gesteld.
• Op 26 juli 2007 verscheen een artikel in 'De Boerderij', een vakblad voor o.a. de varkenshouderij, waaruit blijkt dat het imago van het Nederlandse transport ook in Hongarije ’verre van optimaal’ is: er werd verhaald over sterftecijfers tot 20 procent.
Wet- en regelgeving
De toepasselijke wetgeving is de Europese transportverordening (ingegaan op 1 januari 2007). Een lijst met relevante wetsartikelen vindt u hier.
Wat willen Varkens in Nood en Dier&Recht?
• Dat de overheid erkent dat er van alles mis is met Nederlandse tramsporten en zijn verantwoordelijkheid neemt ten aanzien van controles en straffen
• Dat alle veetransporten draadloos te volgen zijn via GPS en video systemen en dat ook de temperatuur in de auto’s op afstand te controleren is
• Dat varkens alleen vervoerd worden in de vaste groep waarmee ze opgegroeid zijn
• Dat dieren bestemd voor de slacht uitsluitend naar het dichtstbijzijnde slachthuis vervoerd worden en niet naar bijvoorbeeld Sicilië
• Dat transporten langer dan acht uur verboden worden
• Dat subsidies voor de export van levende dieren komen te vervallen
• Dat de door de overheid aangestelde dierenartsen adequaat controleren en niet alleen stempels op papieren zetten en het dierenwelzijn aan de handel overlaten
•Dat er geen vergunningen voor transporten worden afgegeven als van te voren al duidelijk is dat de temperatuur de 30 graden zal overschrijden of onder nul graden zal komen.
• Dat er water en voer verstrekt wordt, dat de dieren rustig en met respect bejegend worden, dat er voldoende ruimte is voor de dieren, dat de dieren op zijn tijd rust krijgen; kortom dat er aan de wettelijke verplichtingen voldaan wordt en dat daar ook controle op is.
Achtergrondinformatie over varkenstransporten
Nederland is de grootste exporteur van varkens in Europa.
Voor aantallen: zie excel file ‘Exportaantallen biggen en vleesvarkens Nederland’
Voornemen voor opvoeren van de export van 4,5 naar 9 miljoen varkens per jaar. Zie ook artikel in De Boerderij.
EU wetgeving en Grondwet
Enige tijd geleden werd voorgesteld om transporten van dieren langer dan 8 uur te verbieden. Helaas werd deze beperking door landen als Spanje, Frankrijk, Griekenland en Ierland tegengehouden. Hoewel er een meerderheid in het Europees Parlement bestaat die de lange afstandstransporten wil beperken, kan iedere lidstaat, zolang de EU Grondwet niet is aangenomen, met een veto nieuwe wetgeving stoppen. Minister Veerman heeft zich overigens voor een beperking tot 8 uur ten zeerste ingespannen, dus het besef dat het zo niet langer kan met de (lange)afstandstransporten is er zeker.
Gevechten
Varkens die op transport worden gesteld, worden geselecteerd op gewicht. Dat betekent dat biggen uit allerlei tomen bij elkaar gezet worden in een overvolle vrachtwagen. De dieren kennen elkaar niet, met als gevolg gevechten tussen de varkens die een nieuwe hiërarchie moeten bewerkstelligen. In het gefilmde transport naar Spanje was duidelijk te zien dat vrijwel alle varkens door de gevechten aan boord wonden en schrammen hadden. Zwakke varkens kunnen zich niet terugtrekken en worden afgemaakt door dominante dieren. Ieder transport, ook de korte transporten van boerderij naar slachterij, is hierdoor extreem stressvol en leidt tot dode en gewonde dieren.
Water
Bij (lange afstands)transporten hoort permanent water ter beschikking van de dieren te staan. Dat is zelden of nooit het geval omdat de chauffeurs een hekel hebben aan nattigheid op de vloer. Er is vrijwel altijd een drinkwaterinstallatie aanwezig maar die is of defect of leeg of staat niet aan of is onbereikbaar voor de dieren. Controleurs van de VWA lijkt dit meestal te ontgaan. Op het beeldmateriaal van het transport naar Spanje is te zien hoe een dorstig varken tevergeefs probeert water uit een drinknippel te zuigen. Gedurende het gehele transport was er geen water; bij controles door onze inspecteurs is dit eerder regel dan uitzondering.
Temperatuur
Dieren mogen wettelijk niet vervoerd worden bij temperaturen onder nul of boven de 30 graden, met aan (tijdelijke) afwijking van 5 graden. Veel transporteurs houden zich daar niet aan, want er is geen enkele controle op. Bij het tweede transport dat gefilmd werd, dat enkele uren na het eerste transport met de dode biggen op dezelfde boerderij in Spanje aankwam, bedroeg de temperatuur op een gegeven moment 41 graden toen de vrachtauto geparkeerd stond in de zon.
Bekend is dat volwassen varkens bij temperaturen boven de 16 graden Celsius al problemen hebben met de warmte. Dat komt omdat ze eenzijdig doorgefokt zijn op de productie van vlees; de dieren zijn daardoor extreem zwaar (hebben een omvang die vier maal dat het oorspronkelijke zwijn is), kunnen niet transpireren en zijn zodoende niet bestand tegen warmte. Vandaar hun voorliefde voor modderbaden om af te koelen. Wilde varkens ziet men dan ook zelden bij temperaturen van boven de 20 graden, die liggen dan in de schaduw te rusten. In vrachtauto’s loopt de temperatuur niet zelden op tot boven de 40 graden, met als gevolg: dood door oververhitting, een afschuwelijke manier om te sterven. Biggen zijn overigens beter bestand tegen hitte, maar als ze opeengepakt in een vrachtauto zitten dan raken ook letterlijk oververhit.
Serrano- en Parmaham
Varkens worden naar landen als Spanje en Italië vervoerd om aldaar verder vetgemest te worden en verwerkt te worden tot Serrano- of Parmaham. Of volwassen dieren worden naar die landen vervoerd enkel en alleen om geslacht te worden. De reden om de dieren te exporteren is eenvoudig; de prijzen voor biggen en slachtvarkens liggen daar hoger. Nederland en andere landen zouden heel goed in eigen land deze ham kunnen maken; dat zou een hoop gesleep met dieren voorkomen. Varkens in Nood pleit er dan ook voor om de methode te koppelen aan de naam Serrano of Parma en niet de plaats.
Belading van de vrachtwagens
Bij zeer veel transporten is sprake van overbelading. 20% extra varkens betekent 20% minder transportkosten, dus als dat een paar uitvallers oplevert of dierenkwelling, dan wordt dat voor lief genomen. Door de concurrentie van malafide transporteurs wordt het voor bonafide vervoerders steeds moeilijker om het hoofd boven water te houden. Malafide transporteurs kunnen hun gang gaan door een gebrek aan controle en door de onwil van de Nederlandse overheid om straffen uit te delen.
Wettelijk is verplicht dat varkens voldoende lig- en staruimte hebben, maar op de film is te zien dat (ook) deze transporteur zich hier niet aan heeft gehouden. In beginsel controleert de VWA bij het inladen, maar de VWA en controle lijkt niet goed samen te gaan: zie ook het grote aantal missers dat de VWA begaat (Veemarkten Utrecht en Leeuwarden, het TV programma Zembla over de MRSA bacterie, zwangere koeien naar Griekenland enzovoort).
Divers
Hoewel Nederland internationaal bekend staat als één van de grootste boosdoeners, gaat het ook elders mis. In april dit jaar hield de Letse douane een transport uit Denemarken met extreem verwaarloosde en mishandelde varkens tegen. In de vrachtwagens zaten 1.150 dieren die uit wanhoop elkaar aan het opvreten waren. De Deense overheid heeft vervolgens strenge maatregelen genomen en de export van levende dieren verboden, maar die maatregelen bleken niet EU-bestendig te zijn; de transporten uit Denemarken zijn dan ook hervat.
Standpunt van Varkens in Nood en Dier&Recht
Behalve bij grootschalige varkenshouderijen met een eigen inpandige slachterij, zullen varkens altijd vervoerd moeten worden van de boerderij naar het slachthuis. Dit vervoer brengt veel stress met zich mee (zie hieronder). Vervoer van varkens is één van de inherente negatieve zaken die onvermijdelijk zijn bij de productie van vlees.
Een oplossing voor castratie is een ander probleem. Huisvesting waar dieren zich goed voelen, zich niet vervelen (afleidingsmateriaal) en met gezonde lucht is vooralsnog een utopie. Gebruik maken van dieren die intrinsiek gezond zijn en niet totaal doorgefokt op productie, eveneens. Ons standpunt is dan ook dat als je alle dierenwelzijnsproblemen bij elkaar optelt de productie van vlees altijd schadelijk zal zijn voor die dieren.
Nederland zou zich moeten concentreren op vleesvervangers, omdat die innovatief zijn, vaak gezonder dan vlees, beter voor ons milieu, beter voor het broeikaseffect, beter voor de natuur, beter voor derde wereld en beter voor de dieren.
De veehouderij is een verouderd concept, ethisch niet verdedigbaar, niet noodzakelijk voor ons eten en niet innovatief. Discussies over een verbetering van de veehouderij zijn achterhoede gevechten, die alleen in het belang zijn van bestaande conservatieve krachten.
Maar een vleesloze maatschappij is nog een utopie, dus ook wij zullen genoegen moeten nemen met (voorlopig) kleine stappen voorwaarts.
